Państwa i stolice Europy

Pytanie o liczbę państw w Europie wydaje się proste, ale w rzeczywistości nie ma jednej uniwersalnej odpowiedzi. Wszystko zależy od tego, jakie kryteria przyjmiemy i które organizacje międzynarodowe weźmiemy za punkt odniesienia. Najczęściej spotykaną odpowiedzią jest 44, 46 lub 47 państw, a w niektórych źródłach pojawia się nawet liczba 50.

44 państwa to liczba wynikająca z klasyfikacji ONZ (M49), która obejmuje wyłącznie kraje leżące geograficznie w Europie. Ta lista nie uwzględnia państw transkontynentalnych, takich jak Turcja czy Cypr, których terytorium leży głównie w Azji. Jest to najbardziej restrykcyjne, ale jednocześnie najbardziej obiektywne podejście, oparte na czysto geograficznych kryteriach.

46 państw odpowiada aktualnej liczbie członków Rady Europy. Do 44 państw stricte europejskich dolicza się Turcję oraz Cypr, które mimo położenia w Azji Zachodniej są politycznie i kulturowo związane z Europą. Rosja została wykluczona z Rady Europy w marcu 2022 roku w związku z inwazją na Ukrainę, co zmniejszyło liczbę członków z dawnych 47 do 46.

47 państw to liczba, którą do niedawna podawano jako standard. Przed wykluczeniem Rosji z Rady Europy organizacja ta liczyła właśnie 47 członków. W wielu podręcznikach i starszych opracowaniach wciąż można spotkać tę liczbę.

Szersze listy (do 50 państw) uwzględniają dodatkowo kraje transkontynentalne z regionu Kaukazu, takie jak Gruzja, Armenia i Azerbejdżan, a czasem nawet Kazachstan, którego niewielka część leży na zachód od rzeki Ural. Te państwa są członkami różnych europejskich organizacji i w wielu kontekstach bywają zaliczane do Europy.

Osobnym zagadnieniem jest status Kosowa, które ogłosiło niepodległość od Serbii w 2008 roku. Kosowo jest uznawane przez ponad 100 państw ONZ, w tym większość krajów Unii Europejskiej i Stany Zjednoczone, ale nie przez samą Serbię, Rosję, Chiny czy pięć państw UE. Nie jest członkiem ONZ ani Rady Europy, dlatego nie pojawia się w większości oficjalnych zestawień państw europejskich.

Organizacja Narodów Zjednoczonych dzieli Europę na cztery główne regiony geograficzne. Podział ten, znany jako geoschema ONZ (M49), jest powszechnie stosowany w statystyce, naukach społecznych i geografii. Każdy z regionów ma swoją odrębną specyfikę historyczną, kulturową i gospodarczą.

Unia Europejska jest jednym z najważniejszych projektów integracyjnych w historii kontynentu. Obecnie liczy 27 państw członkowskich, co stanowi nieco ponad połowę wszystkich krajów europejskich. Nie każde państwo europejskie jest jednak członkiem UE, a członkostwo w Unii nie jest tożsame z byciem krajem europejskim.

Początki Unii sięgają 1957 roku, kiedy sześć państw założycielskich (Belgia, Francja, Holandia, Luksemburg, Niemcy i Włochy) podpisało traktaty rzymskie. Od tego czasu Wspólnota stopniowo się poszerzała, aż do ostatniego rozszerzenia w 2013 roku, gdy dołączyła Chorwacja. W 2020 roku Wielka Brytania jako pierwsze i jak dotąd jedyne państwo opuściła Unię w wyniku Brexitu.

Status krajów kandydujących posiadają obecnie Turcja, Serbia, Czarnogóra, Macedonia Północna, Albania, Bośnia i Hercegowina, Ukraina, Mołdawia oraz Gruzja. Droga do członkostwa wymaga spełnienia kryteriów kopenhaskich, obejmujących stabilną demokrację, funkcjonującą gospodarkę rynkową oraz zdolność do przyjęcia dorobku prawnego UE.

Warto pamiętać, że kilka państw europejskich świadomie pozostaje poza Unią. Norwegia, Szwajcaria, Islandia i Liechtenstein korzystają z dobrodziejstw Europejskiego Obszaru Gospodarczego lub umów bilateralnych, nie będąc formalnymi członkami UE. Z kolei strefa Schengen, zapewniająca swobodny przepływ osób bez kontroli granicznych, obejmuje 29 państw, w tym również niektóre kraje spoza UE, takie jak Norwegia, Islandia, Szwajcaria i Liechtenstein.

Stolice europejskie to prawdziwa mozaika historii, kultur i architektonicznych stylów. Każde z tych miast ma swoją unikalną tożsamość, kształtowaną przez wieki burzliwych dziejów kontynentu. Oto kilka fascynujących faktów o europejskich stolicach, które mogą okazać się przydatne podczas gry w Państwa-Miasta.

Ateny są najstarszą stolicą Europy z ponad 3400-letnią historią ciągłego zamieszkania. To kolebka demokracji, filozofii i teatru, a Akropol z Partenonem pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych zabytków świata. Na drugim biegunie znajdziemy Podgoricę, stosunkowo młodą stolicę Czarnogóry, która uzyskała ten status dopiero po odzyskaniu niepodległości w 2006 roku.

Pod względem wielkości europejskie stolice prezentują ogromny rozstrzał. Moskwa z ponad 12 milionami mieszkańców jest zdecydowanie największa, podczas gdy Watykan z populacją nieprzekraczającą tysiąca osób jest najmniejszą stolicą nie tylko Europy, ale i całego świata. Co ciekawe, Reykjavik jest najbardziej wysuniętą na północ stolicą na świecie, leżącą na 64 stopniu szerokości geograficznej północnej.

Kilka stolic europejskich leży na rzekach, które stały się ich symbolami. Paryż ma Sekwanę, Londyn Tamizę, Warszawa Wisłę, a Budapeszt Dunaj, który zresztą dzieli to miasto na dwie historyczne części: Budę i Peszt. Sztokholm wyróżnia się tym, że jest zbudowany na 14 wyspach połączonych 57 mostami, a Amsterdam może pochwalić się ponad 100 kilometrami kanałów.